Χριστούγεννα 2025: όταν η ελπίδα συναντά την ιστορία
«Η κόλαση είναι ήδη εδώ.»
Ο Italo Calvino δεν ήταν απαισιόδοξος. Κοιτούσε την πραγματικότητα κατάματα—εκείνη που όλοι βλέπουμε όταν σηκώνουμε τα μάτια από το κινητό: βία που καταστρέφει ζωές (ο Charlie Kirk ήταν 31 ετών, δύο παιδιά, μια ιδέα στην οποία πίστευε), πόλωση που μετατρέπει τον αντίπαλο σε εχθρό προς εξόντωση, οικονομία που απορρίπτει ανθρώπους σαν να ήταν ελαττωματικά προϊόντα, μοναξιά που καταβροχθίζει ακόμα και όσους έχουν χιλιάδες εικονικούς φίλους.
Και όμως.
Ακριβώς εδώ, στη μέση αυτής της καθημερινής κόλασης, υπάρχει ένας τόπος.
Ο Αδύνατος Τόπος
Η αφίσα των Χριστουγέννων 2025 της Κοινωνίας και Απελευθέρωσης δείχνει φέτος το Σπήλαιο του Γάλακτος της Βηθλεέμ. Όχι έναν πίνακα. Όχι μια ιδέα. Έναν φυσικό τόπο—πέτρες, υγρασία, χώμα. Όπου συνέβη κάτι.
Ο Πάπας Λέων ΙΔ’, στα πρώτα του Χριστούγεννα ως Ποντίφικας (και τι πρώτος χρόνος: ο αιφνίδιος θάνατος του Φραγκίσκου στις 21 Απριλίου, μια απροσδόκητη εκλογή στις 8 Μαΐου, το βάρος του να είναι ο πρώτος Αμερικανός Πάπας), μας υπενθυμίζει: «Αυτός ο τόπος υπάρχει».
Δεν είναι μεταφορά.
Δεν είναι σύμβολο.
Είναι παρουσία.
Και εδώ είναι το σημείο που αλλάζει τα πάντα—για τον πιστό, για τον άθεο, για όποιον αναζητά απεγνωσμένα κάτι που δεν είναι απλά λόγια:
Η χριστιανική ελπίδα δεν είναι συναίσθημα. Είναι γεγονός.
Το Γεγονός Ενάντια στη Συνήθεια
Ο Don Giussani (ιδρυτής της CL, θανών το 2005 αλλά πιο επίκαιρος από ποτέ) το έθετε έτσι: αυτό που σπάει τη συνήθεια, την παραίτηση, την καθημερινή-κόλαση δεν είναι μια λαμπρή ιδέα. Είναι μια ζωντανή Παρουσίαπου σε συνοδεύει.
Σκέψου το.
Όταν ο Charlie Kirk δολοφονήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2025 στη Γιούτα—χτυπημένος στο λαιμό ενώ μιλούσε με φοιτητές, καταρριφθείς από απόσταση 200 μέτρων από κάποιον που τον θεωρούσε πλέον μη-άνθρωπο—η Αμερική βρέθηκε στο χείλος του χάους. Όχι για τον ίδιο τον θάνατο (δυστυχώς η πολιτική βία έχει γίνει συνηθισμένη), αλλά για την απανθρωποποίηση που τον έκανε δυνατό.
Αν ο άλλος γίνει «σκουλήκι», «μάστιγα», «καρκίνος προς εξάλειψη», η δολοφονία είναι θέμα χρόνου.
Είναι ακριβώς η κόλαση για την οποία μιλούσε ο Calvino.
Και το ερώτημα γίνεται: πώς βγαίνεις; Με περισσότερη ιδεολογία; Με περισσότερα συνθήματα; Με την «σωστή πλευρά» που τελικά νικά και φιμώνει όλους τους άλλους;
Ή με κάτι άλλο;
Η Αδύνατη Μέθοδος
Ορίστε η χριστουγεννιάτικη πρόκληση που σου ζητώ να σκεφτείς—ως πιστός, ως άθεος, ως άνθρωπος-που-εργάζεται, ως πατέρας/μητέρα, ως γιος/κόρη:
Κι αν η μόνη έξοδος από την κόλαση ήταν να αναγνωρίσεις ποιος και τι, μέσα στην κόλαση, δεν είναι κόλαση, και να το κάνεις να διαρκέσει;
Αυτό δεν είναι αφηρημένη θεολογία. Είναι επιχειρησιακός ρεαλισμός.
Στην εταιρεία σου, στο γραφείο σου, στην οικογένειά σου: ποιος είναι εκείνος ο άνθρωπος που, όταν τον συναντάς, αναπνέεις διαφορετικά; Εκείνος που δεν σε κρίνει από την απόδοσή σου, δεν σε μετράει από τη χρησιμότητά σου, δεν σε απορρίπτει αν κάνεις λάθος;
Στη δουλειά σου: ποιο έργο, ποιος πελάτης, ποιος συνάδελφος σου κάνει να λες «αυτό έχει νόημα, αυτό είναι για κάτι μεγαλύτερο από τον μηνιαίο τζίρο»;
Στη ζωή σου: ποια στιγμή, ποια εμπειρία, ποια συνάντηση σου έκανε να πεις «να, αυτό είναι αληθινό, αυτό αξίζει, αυτό το αξίζει»;
Το Παράδοξο των Χριστουγέννων
Ο χριστιανισμός δεν ήρθε να σου πει «να είσαι καλός» (το ήξερες ήδη).
Δεν ήρθε να σου πει «να προσπαθείς» (έχεις ήδη πάρα πολλά emails).
Δεν ήρθε να σου πει «να είσαι θετικός» (η τοξική θετικότητα κάνει περισσότερη ζημιά από τον κυνισμό).
Ήρθε να πει: η Μοίρα έγινε Παρουσία.
Κοσμική μετάφραση για όσους δεν χωνεύουν τη θρησκευτική γλώσσα:
Αυτό που αναζητούσες αφηρημένα (νόημα, αξία, πληρότητα, «γιατί να σηκωθώ το πρωί») μπήκε στο συγκεκριμένο. Δεν είναι πια ιδέα—είναι Πρόσωπο. Δεν είναι πια μακριά—είναι εδώ, τώρα, σε αυτή την ακριβή στιγμή-τόπο-ιστορία.
Εμμανουήλ: Θεός-μαζί-μας.
Όχι Θεός-πάνω-από-εμάς (πολύ μακριά).
Όχι Θεός-μέσα-μας (πολύ συγχύσιμος με το εγώ).
Θεός-μαζί-μας: σύντροφος στο δρόμο.
Ο Nicolino Pompei και η Κραυγή του Ανθρώπινου
Ο Nicolino Pompei, ιδρυτής της Fides Vita (καθολικό κίνημα που γεννήθηκε στη δεκαετία του ’80), λέει κάτι εξαιρετικό: «Αυτό που εντυπωσίασε τον Πέτρο, τον Ανδρέα, τον Ιωάννη, τον Ζακχαίο, τη Μαρία Μαγδαληνή δεν ήταν ένα σύνολο ηθικών κανόνων ή αφηρημένων αληθειών, αλλά η απόλυτη και συγκλονιστική διαφορετικότητα και εξαιρετικότητα της παρουσίας του Ιησού».
Πρόσεξε καλά: παρουσία. Όχι μήνυμα. Όχι ιδανικό. Ενσαρκωμένη παρουσία που σε κοιτάζει, σε φωνάζει με το όνομά σου, σε κάνει να σηκωθείς.
Και αυτή η παρουσία συνεχίζεται—μέσα από ανθρώπους, τόπους, εμπειρίες—σήμερα, εδώ, τώρα.
Όταν ο προϊστάμενός σου σε υπερασπίζεται σε μια συνάντηση ακόμα κι αν έκανες λάθος.
Όταν ο συνάδελφος σε ρωτάει «πώς είσαι πραγματικά;» και περιμένει την απάντηση.
Όταν ο πελάτης γίνεται φίλος γιατί ανακαλύψατε ότι χτίζετε κάτι μαζί, όχι απλά ανταλλάσσετε χρήματα για υπηρεσίες.
Αυτός είναι ο χριστιανισμός—δεν είναι η θρησκεία των κανόνων, είναι η θρησκεία του Γεγονότος.
Για Όσους Εργάζονται (Και Εργαζόμαστε Σχεδόν Όλοι)
Ο Πάπας Φραγκίσκος—που πέθανε στις 21 Απριλίου 2025, μόλις έναν μήνα μετά το Πάσχα, σε ηλικία 88 ετών, πεσμένος από το ενιοστό αναπνευστικό πρόβλημα μετά από μήνες αγώνα—αφιέρωσε τον τελευταίο χρόνο της ποντιφικίας του σε ένα θέμα: η εργασία ως αξιοπρέπεια, όχι ως εμπόρευμα.
Στην επίσκεψη στο Τορίνο το 2015 (που θυμήθηκε μετά τον θάνατό του) είπε στον κόσμο της εργασίας: «Όχι σε μια οικονομία της απόρριψης. Ναι σε ένα κοινωνικό σύμφωνο για εργασία στα μέτρα του ανθρώπου».
Δεν ήταν όμορφα λόγια. Ήταν η σύνθεση μιας ζωής που είδε—στην Αργεντινή, ως ιησουίτης ανάμεσα στους φτωχούς των villas miseria—τι συμβαίνει όταν η οικονομία απορρίπτει ανθρώπους.
Και ο Πάπας Λέων ΙΔ’, στον πρώτο του λόγο ως Ποντίφικας, συνέχισε αυτή τη γραμμή: «Η ειρήνη στον κόσμο αρχίζει με την κοινωνική δικαιοσύνη. Και η κοινωνική δικαιοσύνη αρχίζει όταν κοιτάζεις τον υπάλληλό σου, τον προμηθευτή σου, τον πελάτη σου ως πρόσωπο, όχι ως λειτουργία».
Για όσους διαβάζουν αυτό το άρθρο (πιθανόν έναν επιχειρηματία, έναν αρχιτέκτονα, έναν επαγγελματία, κάποιον που παίρνει αποφάσεις): αυτή είναι η συγκεκριμένη χριστουγεννιάτικη πρόκληση.
Δευτέρα πρωί, όταν επιστρέφεις στο γραφείο μετά τις γιορτές:
- Κοιτάζεις την ομάδα σου ως «ανθρώπινους πόρους» ή ως ανθρώπους με ιστορίες, οικογένειες, όνειρα, φόβους;
- Κοιτάζεις τον τζίρο ως μοναδικό μέτρο ή ως συνέπεια μιας δουλειάς καλά κάμωμένης, με αξιοπρέπεια, με νόημα;
- Κοιτάζεις τα Χριστούγεννα ως «εμπορικά ευνοϊκή περίοδο» ή ως ευκαιρία να αναρωτηθείς: χτίζω κάτι που αξίζει; Φέρομαι καλά σε όσους δουλεύουν μαζί μου; Κάνω το μέρος μου ώστε αυτός ο κόσμος να είναι λιγότερο κόλαση και περισσότερο ανθρώπινος;
Η Μόνη Ερώτηση που Μετράει
Ο Calvino κατέληγε στον στοχασμό του για την κόλαση έτσι: «Να αναζητείς και να ξέρεις να αναγνωρίζεις ποιος και τι, μέσα στην κόλαση, δεν είναι κόλαση, και να το κάνεις να διαρκέσει, και να του δίνεις χώρο».
Αυτή είναι ακριβώς η πρόταση των Χριστουγέννων.
Όχι: «γίνε πιστός».
Αλλά: «Κοίταξε. Δες. Αναγνώρισε αυτό που είναι αληθινό, όμορφο, ανθρώπινο—και προστάτεψέ το, κάνε το να μεγαλώσει, χτίσε γύρω από αυτό».
Για τον πιστό, αυτό έχει όνομα: Χριστός.
Για όσους δεν πιστεύουν, αυτό μπορεί να παραμείνει «το πλήρες ανθρώπινο», «η αξιοπρέπεια», «το νόημα».
Αλλά όλοι μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει μια χαώδης διαφορά ανάμεσα σε:
- Μια δουλειά που σε αδειάζει και μια που σε γεμίζει
- Μια συνάντηση που σε χρησιμοποιεί και μια που σε εκτιμά
- Ένα Χριστούγεννα που καταναλώνεται και ένα που βιώνεται
- Μια οικονομία που απορρίπτει και μια που περιλαμβάνει
- Έναν πολιτισμό που απανθρωποποιεί (Charlie Kirk) και έναν που αναγνωρίζει τον άλλο
Αυτός ο Τόπος Υπάρχει
Η αφίσα CL 2025 τελειώνει έτσι (λόγια του Πάπα Λέοντα ΙΔ’):
«Η Αφίσα των Χριστουγέννων είναι μια ευκαιρία να σταματήσεις, να σκεφτείς και να αναγνωρίσεις το μεγάλο αγγελία των Χριστουγέννων: η Μοίρα έγινε Παρουσία, ανοίγοντας στην ελπίδα και στη δυνατότητα ενός νέου δρόμου».
Δεν είναι ρητορική.
Είναι το αντίθετο της ρητορικής.
Είναι υπόδειξη ενός γεγονότος.
Ενός γεγονότος που μπορείς να επαληθεύσεις. Όχι με τη διάνοια (αυτή θα σε κάνει να γυρίζεις σε κύκλους), αλλά με την εμπειρία.
Δοκίμασε αυτό το πείραμα—χριστουγεννιάτικο, αλλά όχι αφελές:
Τις επόμενες μέρες, ρώτησε τον εαυτό σου:
- Πού συνάντησα «παρουσία» (με την πλήρη έννοια: κάποιος/κάτι που με έκανε να νιώσω πιο άνθρωπος, πιο ζωντανός, πιο ικανός);
- Πώς μπορώ να προστατεύσω αυτούς τους τόπους, αυτούς τους ανθρώπους, αυτές τις στιγμές από την κόλαση που τείνει να τα καταβροχθίσει;
- Πώς μπορώ εγώ ο ίδιος να γίνω «παρουσία» για κάποιον άλλον—στη δουλειά, στην οικογένεια, στο δρόμο;
Για να Κλείσουμε (Αλλά Όχι για να Τελειώσουμε)
Ο Charlie Kirk πέθανε.
Ο Πάπας Φραγκίσκος πέθανε.
Ο Calvino πέθανε πριν δεκαετίες.
Ο Don Giussani επίσης.
Αλλά αυτό που υπέδειξαν—με πολύ διαφορετικούς τρόπους, από αντίθετες πολιτιστικές θέσεις—είναι ζωντανό.
Είναι εκείνο το πράγμα που σε κάνει να λες, στη μέση του χάους:
«Εντάξει, εδώ υπάρχει κάτι που αξίζει. Εδώ υπάρχει κάποιος που με κοιτάζει πραγματικά. Εδώ υπάρχει λόγος για τον οποίο αύριο το πρωί έχει νόημα να σηκωθώ και να ξαναπροσπαθήσω».
Αυτά είναι τα Χριστούγεννα.
Δεν είναι γιορτή. Είναι γέννηση.
Δεν είναι παράδοση. Είναι αρχή.
Δεν είναι για πιστούς. Είναι για ανθρώπους.
Και αν έφτασες ως εδώ (ευχαριστώ—πραγματικά), σου αφήνω τη μόνη ερώτηση που μετράει:
Εσύ, πού το αναγνωρίζεις ότι «αυτός ο τόπος υπάρχει»;
La Mercanti
Μπρέσια, Δεκέμβριος 2025
Υ.Γ. — Αν αυτός ο στοχασμός σε άγγιξε, ή σε εκνεύρισε, ή σε έκανε να σκεφτείς, μοιράσου τον. Όχι για μένα, αλλά γιατί ίσως κάποιος που γνωρίζεις χρειάζεται να ακούσει ότι «αυτός ο τόπος υπάρχει»—πραγματικά, όχι προσποιητά.
